Book 14: Chapter 92
The Mahabharata in Sanskrit
Book 14
Chapter 92
| 1 [ज] पितामहस्य मे यज्ञे धर्मपुत्रस्य धीमतः यद आश्चर्यम अभूत किं चित तद भवान वक्तुम अर्हति 2 [व] शरूयतां राजशार्दूल महद आश्चर्यम उत्तमम अश्वमेधे महायज्ञे निवृत्ते यद अभूद विभॊ 3 तर्पितेषु दविजाग्र्येषु जञातिसंबन्धिबन्धुषु दीनान्ध कृपणे चापि तदा भरतसत्तम 4 घुष्यमाणे महादाने दिक्षु सर्वासु भारत पतत्सु पुष्पवर्षेषु धर्मराजस्य मूर्धनि 5 बिलान निष्क्रम्य नकुलॊ रुक्मपार्श्वस तदानघ वज्राशनिसमं नादम अमुञ्चत विशां पते 6 सकृद उत्सृज्य तं नादं तरासयानॊ मृगद्विजान मानुषं वचनं पराह धृष्टॊ बिलशयॊ महान 7 सक्तु परस्थेन वॊ नायं यज्ञस तुल्यॊ नराधिपाः उञ्छवृत्तेर वदान्यस्य कुरुक्षेत्रनिवासिनः 8 तस्य तद वचनं शरुत्वा नकुलस्य विशां पते विस्मयं परमं जग्मुः सर्वे ते बराह्मणर्षभाः 9 ततः समेत्य नकुलं पर्यपृच्छन्त ते दविजाः कुतस तवं समनुप्राप्तॊ यज्ञं साधु समागमम 10 किं बलं परमं तुभ्यं किं शरुतं किं परायणम कथं भवन्तं विद्याम यॊ नॊ यज्ञं विगर्हसे 11 अविलुप्यागमं कृत्स्नं विधिज्ञैर याजकैः कृतम यथागमं यथान्यायं कर्तव्यं च यथा कृतम 12 पूजार्हाः पूजिताश चात्र विधिवच छास्त्र चक्षुषा मन्त्रपूतं हुतश चाग्निर दत्तं देयम अमत्सरम 13 तुष्टा दविजर्षभाश चात्र दानैर बहुविधैर अपि कषत्रियाश च सुयुद्धेन शराद्धैर अपि पितामहाः 14 पालनेन विशस तुष्टाः कामैस तुष्टा वरस्त्रियः अनुक्रॊशैस तथा शूद्रा दानशेषैः पृथग्जनाः 15 जञातिसंबन्धिनस तुष्टाः शौचेन च नृपस्य नः देवा हविर्भिः पुण्यैश च रक्षणैः शरणा गताः 16 यद अत्र तथ्यं तद बरूहि सत्यसंध दविजातिषु यथा शरुतं यथादृष्टं पृष्टॊ बराह्मण काम्यया 17 शरद्धेयवाक्यः पराज्ञस तवं दिव्यं रूपं बिभर्षि च समागतश च विप्रैस तवं तत्त्वतॊ वक्तुम अर्हसि 18 इति पृष्टॊ दविजैस तैः स परहस्य नकुलॊ ऽबरवीत नैषानृता मया वाणी परॊक्ता दर्पेण वा दविजाः 19 यन मयॊक्तम इदं किं चिद युस्माभिश चाप्य उपश्रुतम सक्तु परस्थेन वॊ नायं यज्ञस तुल्यॊ नराधिपाः उञ्छवृत्तेर वदान्यस्य कुरुक्षेत्रनिवासिनः 20 इत्य अवश्यं मयैतद वॊ वक्तव्यं दविजपुंगवाः शृणुताव्यग्र मनसः शंसतॊ मे दविजर्षभाः 21 अनुभूतं च दृष्टं च यन मयाद्भुतम उत्तमम उञ्छवृत्तेर यथावृत्तं कुरुक्षेत्रनिवासिनः 22 सवर्गं येन दविजः पराप्तः सभार्यः स सुत सनुषः यथा चार्धं शरीरस्य ममेदं काञ्चनी कृतम | 1 [j] pitāmahasya me yajñe dharmaputrasya dhīmataḥ yad āścaryam abhūt kiṃ cit tad bhavān vaktum arhati 2 [v] śrūyatāṃ rājaśārdūla mahad āścaryam uttamam aśvamedhe mahāyajñe nivṛtte yad abhūd vibho 3 tarpiteṣu dvijāgryeṣu jñātisaṃbandhibandhuṣu dīnāndha kṛpaṇe cāpi tadā bharatasattama 4 ghuṣyamāṇe mahādāne dikṣu sarvāsu bhārata patatsu puṣpavarṣeṣu dharmarājasya mūrdhani 5 bilān niṣkramya nakulo rukmapārśvas tadānagha vajrāśanisamaṃ nādam amuñcata viśāṃ pate 6 sakṛd utsṛjya taṃ nādaṃ trāsayāno mṛgadvijān mānuṣaṃ vacanaṃ prāha dhṛṣṭo bilaśayo mahān 7 saktu prasthena vo nāyaṃ yajñas tulyo narādhipāḥ uñchavṛtter vadānyasya kurukṣetranivāsinaḥ 8 tasya tad vacanaṃ śrutvā nakulasya viśāṃ pate vismayaṃ paramaṃ jagmuḥ sarve te brāhmaṇarṣabhāḥ 9 tataḥ sametya nakulaṃ paryapṛcchanta te dvijāḥ kutas tvaṃ samanuprāpto yajñaṃ sādhu samāgamam 10 kiṃ balaṃ paramaṃ tubhyaṃ kiṃ śrutaṃ kiṃ parāyaṇam kathaṃ bhavantaṃ vidyāma yo no yajñaṃ vigarhase 11 avilupyāgamaṃ kṛtsnaṃ vidhijñair yājakaiḥ kṛtam yathāgamaṃ yathānyāyaṃ kartavyaṃ ca yathā kṛtam 12 pūjārhāḥ pūjitāś cātra vidhivac chāstra cakṣuṣā mantrapūtaṃ hutaś cāgnir dattaṃ deyam amatsaram 13 tuṣṭā dvijarṣabhāś cātra dānair bahuvidhair api kṣatriyāś ca suyuddhena śrāddhair api pitāmahāḥ 14 pālanena viśas tuṣṭāḥ kāmais tuṣṭā varastriyaḥ anukrośais tathā śūdrā dānaśeṣaiḥ pṛthagjanāḥ 15 jñātisaṃbandhinas tuṣṭāḥ śaucena ca nṛpasya naḥ devā havirbhiḥ puṇyaiś ca rakṣaṇaiḥ śaraṇā gatāḥ 16 yad atra tathyaṃ tad brūhi satyasaṃdha dvijātiṣu yathā śrutaṃ yathādṛṣṭaṃ pṛṣṭo brāhmaṇa kāmyayā 17 śraddheyavākyaḥ prājñas tvaṃ divyaṃ rūpaṃ bibharṣi ca samāgataś ca viprais tvaṃ tattvato vaktum arhasi 18 iti pṛṣṭo dvijais taiḥ sa prahasya nakulo 'bravīt naiṣānṛtā mayā vāṇī proktā darpeṇa vā dvijāḥ 19 yan mayoktam idaṃ kiṃ cid yusmābhiś cāpy upaśrutam saktu prasthena vo nāyaṃ yajñas tulyo narādhipāḥ uñchavṛtter vadānyasya kurukṣetranivāsinaḥ 20 ity avaśyaṃ mayaitad vo vaktavyaṃ dvijapuṃgavāḥ śṛṇutāvyagra manasaḥ śaṃsato me dvijarṣabhāḥ 21 anubhūtaṃ ca dṛṣṭaṃ ca yan mayādbhutam uttamam uñchavṛtter yathāvṛttaṃ kurukṣetranivāsinaḥ 22 svargaṃ yena dvijaḥ prāptaḥ sabhāryaḥ sa suta snuṣaḥ yathā cārdhaṃ śarīrasya mamedaṃ kāñcanī kṛtam |