Book 13: Chapter 21
The Mahabharata in Sanskrit
Book 13
Chapter 21
| 1 [भ] अथ सा सत्री तम उक्त्वा तु विप्रम एवं भवत्व इति तैलं दिव्यम उपादाय सनानशाटीम उपानयत 2 अनुज्ञाता च मुनिना सा सत्री तेन महात्मना अथास्य तैलेनाङ्गानि सर्वाण्य एवाभ्यमृक्षयत 3 शनैश चॊत्सादितस तत्र सनानशालाम उपागमत भद्रासनं ततश चित्रम ऋषिर अन्वाविशन नवम 4 अथॊपविष्टश च यदा तस्मिन भद्रासने तदा सनापयाम आस शनकैस तम ऋषिं सुखहस्तवत दिव्यं च विधिवच चक्रे सॊपचारं मुनेस तदा 5 स तेन सुसुखॊष्णेन तस्या हस्तसुखेन च वयतीतां रजनीं कृत्स्नां नाजानात स महाव्रतः 6 तत उत्थाय स मुनिस तदा परमविस्मितः पूर्वस्यां दिशि सूर्यं च सॊ ऽपश्यद उदितं दिवि 7 तस्य बुद्धिर इयं किं नु मॊहस तत्त्वम इदं भवेत अथॊपास्य सहस्रांशुं किं करॊमीत्य उवाच ताम 8 सा चामृतरसप्रख्यम ऋषेर अन्नम उपाहरत तस्य सवादुतयान्नस्य न परभूतं चकार सः वयगमच चाप्य अहः शेषं ततः संध्यागमत पुनः 9 अथ सत्री भगवन्तं सा सुप्यताम इत्य अचॊदयत तत्रै वै शयने दिव्ये तस्य तस्याश च कल्पिते 10 [अ] न भद्रे परदारेषु मनॊ मे संप्रसज्जति उत्तिष्ठ भद्रे भद्रं ते सवप वै विरमस्व च 11 [भ] सा तदा तेन विप्रेण तथा धृत्या निवर्तिता सवतन्त्रास्मीत्य उवाचैनं न धर्मच छलम अस्ति ते 12 [अ] नास्ति सवतन्त्रता सत्रीणाम अस्वतन्त्रा हि यॊषितः परजापतिमतं हय एतन न सत्री सवातन्त्र्यम अर्हति 13 [सत्री] बाधते मैथुनं विप्र मम भक्तिं च पश्य वै अधर्मं पराप्स्यसे विप्र यन मां तवं नाभिनन्दसि 14 [अ] हरन्ति दॊषजातानि नरं जातं यथेच्छकम परभवामि सदा धृत्या भद्रे सवं शयनं वरज 15 [सत्री] शिरसा परणमे विप्र परसादं कर्तुम अर्हसि भूमौ निपतमानायाः शरणं भव मे ऽनघ 16 यदि वा दॊषजातं तवं परदारेषु पश्यसि आत्मानं सपर्शयाम्य अद्य पाणिं गृह्णीष्व मे दविज 17 न दॊषॊ भविता चैव सत्येनैतद बरवीम्य अहम सवतन्त्रां मां विजानीहि यॊ ऽधर्मः सॊ ऽसतु वै मयि 18 [अ] सवतन्त्रा तवं कथं भद्रे बरूहि कारणम अत्र वै नास्ति लॊके हि का चित सत्री या वै सवातन्त्र्यम अर्हति 19 पिता रक्षति कौमारे भर्ता रक्षति यौवने पुत्राश च सथविरी भावे न सत्री सवातन्त्र्यम अर्हति 20 [सत्री] कौमारं बरह्मचर्यं मे कन्यैवास्मि न संशयः कुरु मा विमतिं विप्र शरद्धां विजहि मा मम 21 [अ] यथा मम तथा तुभ्यं यथा तव तथा मम जिज्ञासेयम ऋषेस तस्य विघ्नः सत्यं नु किं भवेत 22 आश्चर्यं परमं हीदं किं नु शरेयॊ हि मे भवेत दिव्याभरणवस्त्रा हि कन्येयं माम उपस्थिता 23 किं तव अस्याः परमं रूपं जीर्णम आसीत कथं पुनः कन्या रूपम इहाद्यैव किम इहात्रॊत्तरं भवेत 24 यथा पररं शक्तिधृतेर न वयुत्थास्ये कथं चन न रॊचये हि वयुत्थानं धृत्यैवं साधयाम्य अहम | 1 [bh] atha sā strī tam uktvā tu vipram evaṃ bhavatv iti tailaṃ divyam upādāya snānaśāṭīm upānayat 2 anujñātā ca muninā sā strī tena mahātmanā athāsya tailenāṅgāni sarvāṇy evābhyamṛkṣayat 3 śanaiś cotsāditas tatra snānaśālām upāgamat bhadrāsanaṃ tataś citram ṛṣir anvāviśan navam 4 athopaviṣṭaś ca yadā tasmin bhadrāsane tadā snāpayām āsa śanakais tam ṛṣiṃ sukhahastavat divyaṃ ca vidhivac cakre sopacāraṃ munes tadā 5 sa tena susukhoṣṇena tasyā hastasukhena ca vyatītāṃ rajanīṃ kṛtsnāṃ nājānāt sa mahāvrataḥ 6 tata utthāya sa munis tadā paramavismitaḥ pūrvasyāṃ diśi sūryaṃ ca so 'paśyad uditaṃ divi 7 tasya buddhir iyaṃ kiṃ nu mohas tattvam idaṃ bhavet athopāsya sahasrāṃśuṃ kiṃ karomīty uvāca tām 8 sā cāmṛtarasaprakhyam ṛṣer annam upāharat tasya svādutayānnasya na prabhūtaṃ cakāra saḥ vyagamac cāpy ahaḥ śeṣaṃ tataḥ saṃdhyāgamat punaḥ 9 atha strī bhagavantaṃ sā supyatām ity acodayat tatrai vai śayane divye tasya tasyāś ca kalpite 10 [a] na bhadre paradāreṣu mano me saṃprasajjati uttiṣṭha bhadre bhadraṃ te svapa vai viramasva ca 11 [bh] sā tadā tena vipreṇa tathā dhṛtyā nivartitā svatantrāsmīty uvācainaṃ na dharmac chalam asti te 12 [a] nāsti svatantratā strīṇām asvatantrā hi yoṣitaḥ prajāpatimataṃ hy etan na strī svātantryam arhati 13 [strī] bādhate maithunaṃ vipra mama bhaktiṃ ca paśya vai adharmaṃ prāpsyase vipra yan māṃ tvaṃ nābhinandasi 14 [a] haranti doṣajātāni naraṃ jātaṃ yathecchakam prabhavāmi sadā dhṛtyā bhadre svaṃ śayanaṃ vraja 15 [strī] śirasā praṇame vipra prasādaṃ kartum arhasi bhūmau nipatamānāyāḥ śaraṇaṃ bhava me 'nagha 16 yadi vā doṣajātaṃ tvaṃ paradāreṣu paśyasi ātmānaṃ sparśayāmy adya pāṇiṃ gṛhṇīṣva me dvija 17 na doṣo bhavitā caiva satyenaitad bravīmy aham svatantrāṃ māṃ vijānīhi yo 'dharmaḥ so 'stu vai mayi 18 [a] svatantrā tvaṃ kathaṃ bhadre brūhi kāraṇam atra vai nāsti loke hi kā cit strī yā vai svātantryam arhati 19 pitā rakṣati kaumāre bhartā rakṣati yauvane putrāś ca sthavirī bhāve na strī svātantryam arhati 20 [strī] kaumāraṃ brahmacaryaṃ me kanyaivāsmi na saṃśayaḥ kuru mā vimatiṃ vipra śraddhāṃ vijahi mā mama 21 [a] yathā mama tathā tubhyaṃ yathā tava tathā mama jijñāseyam ṛṣes tasya vighnaḥ satyaṃ nu kiṃ bhavet 22 āścaryaṃ paramaṃ hīdaṃ kiṃ nu śreyo hi me bhavet divyābharaṇavastrā hi kanyeyaṃ mām upasthitā 23 kiṃ tv asyāḥ paramaṃ rūpaṃ jīrṇam āsīt kathaṃ punaḥ kanyā rūpam ihādyaiva kim ihātrottaraṃ bhavet 24 yathā praraṃ śaktidhṛter na vyutthāsye kathaṃ cana na rocaye hi vyutthānaṃ dhṛtyaivaṃ sādhayāmy aham |