Book 12: Chapter 45
The Mahabharata in Sanskrit
Book 12
Chapter 45
| 1 [जनमेजय] पराप्य राज्यं महातेजा धर्मराजॊ युधिष्ठिरः यद अन्यद अकरॊद विप्र तन मे वक्तुम इहार्हसि 2 भगवान वा हृषीकेशस तरैलॊक्यस्य परॊ गुरुः ऋषे यद अकरॊद वीरस तच च वयाख्यातुम अर्हसि 3 [वैषम्पायन] शृणु राजेन्द्र तत्त्वेन कीर्त्यमानं मयानघ वासुदेवं पुरस्कृत्य यद अकुर्वत पाण्डवाः 4 पराप्य राज्यं महातेजा धर्मराजॊ युधिष्ठिरः चातुर्वर्ण्यं यथायॊगं सवे सवे धर्मे नयवेशयत 5 बराह्मणानां सहस्रं च सनातकानां महात्मनाम सहस्रनिष्कम एकैकं वाचयाम आस पाण्डवः 6 तथानुजीविनॊ भृत्यान संश्रितान अतिथीन अपि कामैः संतर्पयाम आस कृपणांस तर्ककान अपि 7 पुरॊहिताय धौम्याय परादाद अयुतशः स गाः धनं सुवर्णं रजतं वासांसि विविधानि च 8 कृपाय च महाराज गुरुवृत्तम अवर्तत विदुराय च धर्मात्मा पूजां चक्रे यतव्रतः 9 भक्षान्न पानैर विविधैर वासॊभिः शयनासनैः सर्वान संतॊषयाम आस संश्रितान ददतां वरः 10 लब्धप्रशमनं कृत्वा स राजा राजसत्तम युयुत्सॊर धातराष्ट्रस्य पूजां चक्रे महायशाः 11 धृतराष्ट्राय तद राज्यगान्धार्यै विदुराय च निवेद्य सवस्थवद राजन्न आस्ते राजा युधिष्ठिरः 12 तथा सर्वं स नगरं परसाद्य जनमेजय वासुदेवं महात्मानम अभ्यगच्छत कृताञ्जलिः 13 ततॊ महति पर्यङ्के मणिकाञ्चनभूषिते ददर्श कृष्णम आसीनं नीलं मेराव इवाम्बुदम 14 जाज्वल्यमानं वपुषा दिव्याभरणभूषितम पीतकौशेयसंवीतं हेम्नीवॊपहितं मणिम 15 कौस्तुभेन उरःस्थेन मणिनाभि विराजितम उद्यतेवॊदयं शैलं सूर्येणाप्त किरीटिनम नौपम्यं विद्यते यस्य तरिषु लॊकेषु किं चन 16 सॊ ऽभिगम्य महात्मानं विष्णुं पुरुषविग्रहम उवाच मधुराभाषः समितपूर्वम इदं तदा 17 सुखेन ते निशा कच चिद वयुष्टा बुद्धिमतां वर कच चिज जञानानि सर्वाणि परसन्नानि तवाच्युत 18 तव हय आश्रित्य तां देवीं बुद्धिं बुद्धिमतां वर वयं राज्यम अनुप्राप्ताः पृथिवी च वशे सथिता 19 भवत्प्रसादाद भगवंस तरिलॊकगतिविक्रम जयः पराप्तॊ यशश चाग्र्यं न च धर्माच चयुता वयम 20 तं तथा भाषमाणं तु धर्मराजं युधिष्ठिरम नॊवाच भगवान किं चिद धयानम एवान्वपद्यत | 1 [janamejaya] prāpya rājyaṃ mahātejā dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ yad anyad akarod vipra tan me vaktum ihārhasi 2 bhagavān vā hṛṣīkeśas trailokyasya paro guruḥ ṛṣe yad akarod vīras tac ca vyākhyātum arhasi 3 [vaiṣampāyana] śṛṇu rājendra tattvena kīrtyamānaṃ mayānagha vāsudevaṃ puraskṛtya yad akurvata pāṇḍavāḥ 4 prāpya rājyaṃ mahātejā dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ cāturvarṇyaṃ yathāyogaṃ sve sve dharme nyaveśayat 5 brāhmaṇānāṃ sahasraṃ ca snātakānāṃ mahātmanām sahasraniṣkam ekaikaṃ vācayām āsa pāṇḍavaḥ 6 tathānujīvino bhṛtyān saṃśritān atithīn api kāmaiḥ saṃtarpayām āsa kṛpaṇāṃs tarkakān api 7 purohitāya dhaumyāya prādād ayutaśaḥ sa gāḥ dhanaṃ suvarṇaṃ rajataṃ vāsāṃsi vividhāni ca 8 kṛpāya ca mahārāja guruvṛttam avartata vidurāya ca dharmātmā pūjāṃ cakre yatavrataḥ 9 bhakṣānna pānair vividhair vāsobhiḥ śayanāsanaiḥ sarvān saṃtoṣayām āsa saṃśritān dadatāṃ varaḥ 10 labdhapraśamanaṃ kṛtvā sa rājā rājasattama yuyutsor dhātarāṣṭrasya pūjāṃ cakre mahāyaśāḥ 11 dhṛtarāṣṭrāya tad rājyagāndhāryai vidurāya ca nivedya svasthavad rājann āste rājā yudhiṣṭhiraḥ 12 tathā sarvaṃ sa nagaraṃ prasādya janamejaya vāsudevaṃ mahātmānam abhyagacchat kṛtāñjaliḥ 13 tato mahati paryaṅke maṇikāñcanabhūṣite dadarśa kṛṣṇam āsīnaṃ nīlaṃ merāv ivāmbudam 14 jājvalyamānaṃ vapuṣā divyābharaṇabhūṣitam pītakauśeyasaṃvītaṃ hemnīvopahitaṃ maṇim 15 kaustubhena uraḥsthena maṇinābhi virājitam udyatevodayaṃ śailaṃ sūryeṇāpta kirīṭinam naupamyaṃ vidyate yasya triṣu lokeṣu kiṃ cana 16 so 'bhigamya mahātmānaṃ viṣṇuṃ puruṣavigraham uvāca madhurābhāṣaḥ smitapūrvam idaṃ tadā 17 sukhena te niśā kac cid vyuṣṭā buddhimatāṃ vara kac cij jñānāni sarvāṇi prasannāni tavācyuta 18 tava hy āśritya tāṃ devīṃ buddhiṃ buddhimatāṃ vara vayaṃ rājyam anuprāptāḥ pṛthivī ca vaśe sthitā 19 bhavatprasādād bhagavaṃs trilokagativikrama jayaḥ prāpto yaśaś cāgryaṃ na ca dharmāc cyutā vayam 20 taṃ tathā bhāṣamāṇaṃ tu dharmarājaṃ yudhiṣṭhiram novāca bhagavān kiṃ cid dhyānam evānvapadyata |